1. HABERLER

  2. YURT VE DÜNYA

  3. 1987'den 2007'ye seçim analizi
1987'den 2007'ye seçim analizi

1987'den 2007'ye seçim analizi

3 Kasım 2002 seçimlerinden kısa bir süre önce kurulan AKP tüm dengeleri değiştirdi...

A+A-
AKP'nin tabanının hangi partilerden geldiği geçmiş seçimlerde saklı. 1999 seçimlerinde MHP, FP, DYP ve ANAP toplam oyların yüzde 58.6'sını aldı. 3 Kasım 2002 seçimlerinden kısa bir süre önce kurulan AKP tüm dengeleri değiştirdi. Seçimde tek başına iktidar oldu, diğer partiler ise barajın altında kaldı. 2002 seçimlerinde bu beş partinin toplam oy oranı ise 1999'la hemen hemen aynıydı: Yüzde 59.8.

Bu çalışma, Radikal gazetesinin isteği üzerine seçim istatistiklerinden yararlanılarak VERİ ARAŞTIRMA A.Ş. tarafından RADİKAL gazetesi için hazırlanmıştır. Bu yazı dizisinde kullanılan seçim istatistikleri, T.C. Devlet İstatistik Enstitüsü'nden (şimdi Türkiye İstatistik Kurumu oldu)
satın alınan sandık bazlı seçim istatistiklerinin Türkiye'nin bugünkü idari yapısına uyarlanmış biçimidir.

Bu (VERİ ARAŞTIRMA tarafından Dr. Sinan Zeyneloğlu'yla birlikte) yapılan yeni idari yapıya uyarlama çalışması 1983 seçimlerinden 2002 genel milletvekili seçimlerine değin tüm milletvekili seçimlerini kapsamakta ve 81 il'e ilişkin dağılımların karşılaştırmalı olarak incelenmesini de, böylece olanaklı kılmaktadır.

VERİ ARAŞTIRMA A.Ş. tarafından RADİKAL gazetesi için hazırlanan bu yazı dizisi, Dr. Sezgin TÜZÜN yönetiminde Ahmet PAYZUN, Ece SELVİ ve BARIŞ TUNCABOYLU'nun çalışmalarıyla hazırlanmıştır.
Dr. Sezgin TÜZÜN


Türkiye'nin siyasi hayatında, 2002 genel milletvekili seçimlerinden kısa bir zaman önce kurulan Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) hem 3 Kasım 2002'deki seçimde, hem de 22 Temmuz 2007'de yapılan seçimlerde birinci parti olmayı başardı. Bu partinin siyasi başarısının nedenleri, tabanının özellikleri, hangi parti seçmenlerinin AKP'ye yönelmiş olabileceği ilk günden beri tartışılıyor. Aşağıdaki veriler, bu tartışmalara katkı sağlayacak birçok önemli ipucu içeriyor.

Dört parti
AKP, oylarını, 1999 genel seçimlerinde geçerli oyların yüzde 58,6'sını alan dört partiye oy veren seçmenlerden alıyor. 1999 seçimlerinin söz konusu dört partisini sıralarsak: Fazilet Partisi (FP), Milliyetçi Hareket Partisi (MHP), Doğru Yol Partisi (DYP) ve Anavatan Partisi (ANAP).
Bu dört partinin toplam oyu 1999 seçimlerinde yüzde 58,6 iken, 2002 seçimlerinde bu partilerin Adalet ve Kalkınma Partisi'yle birlikte toplam oyu ise yüzde 59,8 olarak gerçekleşiyor. Buna karşılık, Türkiye genelinde arka arkaya iki ayrı seçimde yaklaşık olarak aynı oy oranına ulaşan biri dört partili, diğeri beş partili iki grubun, aynı kitlenin partileri olduğunu söylemek, aslında pek de kolay değil.

Kanıtlar ve değerlendirme
Hele bu partilerden üçü aynı partiler olmasına karşın, birisi kapatılmış bir partinin devamı, sonuncusu da hem devam, hem de yeni parti kavramlarıyla açıklanmaya çalışılan bir partiyse, 1999 seçimleriyle 2002 seçimlerinde yaklaşık eşit oy oranına ulaşan bu parti seçmen kitlelerinin aynı olduğunu söylemek zorlaşır.

Yine de, tüm bunlara karşın, bu iki seçmen kitlesi aynı seçmen kitlesi. Çünkü; bunun güçlü kanıtları var.

Türkiye'nin 923 ilçesinin 1999 ve 2002 seçimlerinde oy verilen partilere ilişkin sonuçlar ve oy oranları, 1999 seçimlerinde FP + MHP + DYP + ANAP'a oy verenlerin oranıyla 2002 seçimlerinde AKP + SP + MHP + DYP + ANAP'a oy verenlerin oranları arasında yüzde 83,4'lük bir korrelasyon ortaya koyuyor.

Demek ki 923 ilçede 1999 seçimlerinde dört partiye verilen oy ile 2002 seçimlerinde beş partiye verilen oylar arasında, çok güçlü ve aynı yönlü bir ilişkiden söz etmek mümkün. Buradaki ilişkiyi bir adım daha öteye götürecek olursak, 1999'da yapılan seçimlerde dört partiye verilen oylarla 2002'de gerçekleştirilen seçimlerde AKP'ye verilen oylar arasında yüzde 67,5'lik bir başka ilişki ortaya çıkıyor. Bu da, 1999 seçimlerinde dört partiye oy verenlerin belirli bölümünün AKP'ye oy verdiğine ilişkin güçlü bir ilişki ortaya koyuyor.

Aşağıdaki 1 ve 2 No'lu haritalar, 1999 seçimlerinde dört partiye, 2002 seçimlerinde ise beş partiye oy veren seçmenlerin oy düzeylerinin ortalamalar açısından 81 ilde ortaya çıkardığı dağılımları sergiliyor.

3 No'lu haritadaysa, 2002 seçimlerinde AKP'ye oy verenlerin, bir önceki seçimin kitlesiyle benzerlik ilişkisinin ne olduğu sorgulanıyor.

AKP 2002 seçimlerinde yüzde 34.2 alırken, 2004 İl Genel Meclisi seçimlerinde bu oran yüzde 41.6'ya, 2007 seçimlerindeyse yüzde 46.7'ye yükseldi. 4, 5 ve 6 No'lu haritalarda, AKP'nin illere göre oy dağılımı üç ayrı seçim için sergileniyor.

7 No'lu haritadaysa, AKP'nin 2007'deki oy dağılımıyla, 1987'deki ANAP'ın dağılımı karşılaştırılıyor. Sonuçlar çarpıcı.

Yükselen değer ve kaybolma eğilimindekiler


1999'da dört partiye oy veren seçmen 2002'de beş partiye oy verdiğine göre, acaba 2002 seçimlerinde AKP'ye oy verenler de, bir önceki seçimin kitlesiyle güçlü bir benzeşme ilişkisi sergiliyor mu? Yanıt evet. Çünkü 1999 seçimlerinin incelemeye konu olan kitlesiyle AKP kitlesinin 923 ilçedeki dağılımı yüzde 67,5'lik bir korrelasyon sergiliyor. Ve bu da oldukça güçlü bir ilişkinin göstergesi. Öyleyse AKP, oylarının çok önemli bir bölümünü SP+MHP+DYP+ANAP aleyhine, 1999'da bu partilere oy verenlerden almış diyebiliriz. Bu olgunun doğal sonucu olarak da, 2002 seçimlerinde AKP ile diğer dört partinin oyları arasında ters yönlü bir ilişkinin olması kaçınılmaz (- % 25'lik bir korrelasyon hesaplanıyor) hale gelmektedir. Yani bir grubun oyunun arttığı yerde diğer grubun oyu azalacaktır ki, hesaplanan korrelasyonun eksi işaretli oluşu bunu kanıtlıyor.

Ne var ki, ilişki çok güçlü bir ilişki düzeyine ulaşamıyor. Bunun nedeni, AKP'nin dört partinin oyları dışında başka seçmenlerin de oylarını çekiyor olmasıdır. Harita, AKP ile diğer dört partinin 2002 seçimlerindeki oy paylaşım dengesini sergiliyor. Ağırlık, haritanın kırmızı alanından da anlaşılacağı gibi AKP'den yana. Çünkü AKP yeni gücü, yükselen değeri yansıtırken, diğer dört parti kaybolma sürecindeki bir görünümü sergiliyor.


1999'da dört partinin durumu


Haritadaki sarı boyalı iller, dört partinin toplam olarak Türkiye ortalamasında (+/- % 15 x % 58,6) oy aldığı illeri gösteriyor. Türkiye'nin kuzeybatısıyla güneydoğusunda odaklaşan kırmızı boyalı iller dört partinin toplu olarak Türkiye ortalamasının altında oy alabildiği yerler anlamına geliyor. Yeşil boyalı iller ise 1999'da FP + MHP + DYP + ANAP'ın toplam olarak Türkiye ortalamasının üzerinde oy aldığı yerleri gösteriyor. Beş partinin toplam oy oranlarına göre hazırlanan (sağdaki) 2002 haritası da, 1999 haritasına çok benzer bir dağılım sergiliyor.


2002'deki kırmızı hatlar


Adalet ve Kalkınma Partisi 2002'de yüzde 34,2 oy alırken, 2004 il genel meclisi seçimlerinde oran yüzde 41,6'ya ve 2007 seçimlerindeyse yüzde 46,7'ye yükseldi. 4, 5 ve 6 numaralı haritalar AKP'nin illere göre oy dağılımını bu üç seçim için sergiliyor.

2002 genel seçimlerindeyse Trakya'dan başlayıp Ege ve Akdeniz sahilleri boyunca ve sonra da Akdeniz'den Karadeniz'e uzanan kara sınırları uzantısında kırmızı bir çizgi çıkıyor ortaya. Bütün bu kırmızı iller, AKP'nin Türkiye ortalamasından (- % 15 x % 34,2) daha az oy aldığı yerleri gösteriyor.

AKP'nin Türkiye oy ortalamasının (+ % 15 x 34,2) üzerinde oy aldığı iller sahil ve sınır illerinden kuzeye (Karadeniz'e) doğru bir yükseliş içinde ortaya çıkıp, hemen hemen tüm Orta, İç ve Doğu Anadolu'yu kapsıyor.


Doğu ve Güneydoğu'nun renkleri


2007 genel milletvekili seçimleri, yeniden Ege ve Akdeniz sahillerindeki kırmızı bölgeyi gündeme getirirken, Türkiye'nin doğu ve güneydoğusundaki kara sınırları boyunca uzanan eski kırmızı bölgenin sarıya dönüşerek, Adalet ve Kalkınma Partisi ortalamalarına ulaştığını gösteriyor.


2002'de AKP ve diğer dört parti


2002 haritası, AKP ile diğer dört partinin oylarının (+/- % 15 x % 59,8) illere göre dağılım farklılaşmalarını sergiliyor. Bir önceki haritadan ana farkı, Karadeniz sahilinde artan sarı yerine yeşil boyalı iller. Anlamı Karadeniz sahilinde 1999'a göre 2002'de (AKP sayesinde) biraz daha güçlenmek. Bu fark göz ardı edilirse 1999'un dört partisiyle, 2002'nin beş partisinin illere oy dağılımı hemen hemen aynı. İşte bu aynılık, iki grup arasında yüzde 83,4'lük çok güçlü bir korrelasyon ortaya çıkarıyor. Demek ki, 1999 da dört partiye oy verilen yerlerde, 2002'de beş partiye oy verilmiş.


2004'te yakalanan 'denge'


2004 İl Genel Meclisi seçimleri, 2002 genel milletvekili dağılımından daha farklı bir görünüm ortaya koyuyor. Bu görünüm sarı alanların artışı, yeşil alanların azalışı biçiminde ifade buluyor. Bu da, AKP'nin ortalama oy aldığı (+/- % 15 x 41,6) alanların genişlemesi ve AKP'nin Türkiye genelinde daha dengeli bir oy yapısına ulaşması anlamına geliyor.


1987 ANAP - 2007 AKP benzer mi?


AKP'nin 2002'de çıkardığı milletvekillerinin önemli bir bölümünü değiştirip, sol ve liberal yüzleri de Meclis'e taşıdığı, dolayısıyla ANAP'ın ikinci dönemine benzer bir yapı sergilediğine dair değerlendirmeler, TV tartışmalarıyla gazete yorumlarında sık yineleniyor. 1987 ANAP ve 2007 AKP oylarının il ve bölgelere göre sergilediği dağılım benzeşme ve farklılaşması, bu tartışmalara ışık tutmak için yukarıda harita olarak sergileniyor. ANAP'ın 1987'deki kırmızı bölgelerinin ülkenin doğusunda, AKP'nin kırmızı bölgelerininse daha çok batısında olduğu görülüyor. AKP 2007-ANAP 1987 haritaları karşılaştırmalı olarak irdelendiğinde ANAP'ın oy dağılımının AKP'nin oy dağılımına göre daha dengeli olduğu da ortaya çıkıyor. Çünkü ANAP oy dağılımında en yaygın renk sarı (ortalamayı gösteren renk) iken, AKP'de yeşil (ortalamanın üstü) ve kırmızı (ortalamanın altı) renkler oluyor.

Radikal

Önceki ve Sonraki Haberler

HABERE YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.