• BIST 97.726
  • Altın 145,625
  • Dolar 3,5781
  • Euro 4,0001
  • Rize 16 °C
  • İstanbul 19 °C
  • Ankara 13 °C
  • Trabzon 17 °C
  • Samsun 14 °C

GÖRSEL KİRLİLİK

Şükran Yangın Üst

Yıllar boyunca insanlar içinde bulundukları çevreyi sürekli olarak kendi istekleri doğrultusunda değiştirme çabasında olmuşlardır. Bu değişim nüfus artışı, sanayinin gelişmesi, yapılaşmanın çoğalması, kentleşmenin hızlı ve çarpık olması, insan çevre ilişkisinin azalması gibi sebeplerle artmıştır. Bütün bu sebeplere ek olarak son 25–30 yıl içinde teknolojinin hızlanması ile birlikte çevrede bir takım değişiklikler oluşmuş ve çeşitli çevre sorunları da bu değişiklikle beraber meydana gelmiştir. Çevre sorunları sebebiyle insanların günlük hayatları zorlaşmakta, dengesiz ve sağlıksız bir çevrede yaşamak zorunda kalmaktadırlar. Bu durum her geçen yıl etkisini artırarak kentsel çevre özelliklerinin kaybolmasına neden olmaktadır.
Çevre sorunları deyince ilk akla toprak, su, hava ve gürültü kirliliği gelmektedir. Oysa son zamanlarda önemi gittikçe artan ve insanları psikolojik ve ruhsal yönden etkileyen fakat diğer kirlilik çeşitleri kadar önemsenmeyen bir kirlilik çeşidi de görsel kirliliktir. Görsel kirlilik genelde doğal ve yapay çevre içinde yer alan, çoğu kez dolaylı olarak sergilenen ve bellekte olumsuz grafik simgeler bırakan düzensiz biçimlemelerin tümüdür.
Bir kentin yalnızca görsel açıdan bozulması o kentin, bütün çevre faktörleri açısından da değer yitirmesine neden olmaktadır.
Görsel kirlilik insanlar üzerinde pek çok etkiler yapmaktadır. Bu etkiler; dikkat dağılması, gözlerde yorgunluk, isteksizlik, verimsizlik, düşünce çeşitliliğinde azalma, uyarılmada azalma, adaptasyon güçlüğü, sinirlilik, davranış bozukluğu, kötümserlik, bulantı, ruhi travma, yaşama sevincinde azalma, psikosomatik hastalıklarda artış ve baş dönmesi gibi rahatsızlıklar yaratmaktadır.

Kentlerde görsel kirliliğin oluşum sebepleri çok çeşitlidir. Bu sebeplerin çoğu birbirleriyle bağıntılı ve birbirlerini etkilemektedir. Bunları başlıklar halinde Denetim yetersizliği: Yasal eksiklikler Alınan yanlış kararlar: İşlev dışı kullanımlar: Eğitim ve kültür eksikliği: Yerel yönetimlerin duyarsızlığı diye sıralayabiliriz.
Çevre ile ilgili olan bütün yasa ve yönetmelikler de görsel kirlilik konusuna değinmemektedir. Anayasanın 56. maddesinde ise genel bir tabirle sadece “Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir.” denilmektedir. Böylece görüntü kirliliğinin nasıl oluştuğu ve ne gibi sonuçlar doğurduğu yönünde bir açıklama yapılmaksızın ve cezai hiçbir uygulama ortaya koymaksızın insanlara görüntü kirliliği oluşturma yönünde çok büyük haklar verilmektedir.
Yerleşim alanlarını şekillendiren İmar Planlarının temeli olan İmar yönetmeliklerinde görsel kirlenme ile ilgili hiçbir konuya değinilmemiştir.  Denetimin sorumluluğu yerel yönetim ve meslek odalarına verilmektedir. Bazı kentlerde yerel yönetimlerin görsel kirlilik ile ilgili hazırlamış olduğu yönetmelikler mevcuttur. Fakat bu yönetmeliklerin uygulanmasında ekonomik, politik, idari ve teknik nedenlere bağlı sorunlar yüzünden denetim yetersizliği yaşanmaktadır.
Cansız Elemanlar: Kentsel peyzaj elemanları arasında çok önemli bir yere sahip olan cansız elemanlar, kentte çevirme, koruma, destekleme, tanıtma, süsleme, yön gösterme gibi fonksiyonlara sahiptir. Ancak bu elemanların görsel kirliliğe neden olmaması için renk, form, materyal gibi özelliklerinin birbiri ile uyumlu olması gerekmektedir.
Reklam panoları ve ticari tabelalar belli bir standart gözetilmeksizin çeşitli şekillerde kullanılabilmektedir Bu çeşitlilik kentte görsel kirliliğe neden olmaktadır. Çeşitli şekil ve boyutta görsel kirliliğe neden olan ticari tabelalar ve sonradan kapatılmış balkonlar, farklı renklerde boyanmış bina yüzeylerinin oluşturduğu görsel kirlilik
   Eskimiş paslanmış, boyası dökülmüş tabelalar, yön levhaları, şehir giriş çıkışlarındaki büyük boy reklam tabelaları görsel kirliliği oluşturuyor. Çeşitli etkinlik ve duyurular için buldukları her boş duvar,  boş dükkân ve direklere yapıştırılan, yırtılmış, zamanı geçmiş afişler ilanlar.
   Elektrik direkleri, Elektrik telleri, trafolar, telefon kabloları, bina diş cephelerine takılan klimalar, çanak antenler ki bu klima ve çanak antenler her katta her pencerede çok kötü bir görünüm sergiliyor. Ayrıca binaların çatılarındaki çok sayıda antenler, baz istasyonları ayrıca bir görsel kirlilik oluşturuyor.
  Kent içinde cadde ve sokaklara asılan yırtılmış solmuş bayraklara, süslemeler, Seçim dönemlerinde aşırı derecede yoğunlaşan Gelişi güzel duvarlara direklere yapıştırılmış zamanı geçmiş yırtılmış kişi ve kurumları, partileri tanıtan afişler, süresi bitse de yıllarca eskimiş, yırtılmış bir şekilde dururlar.
  Birer demir yığını halinde estetik olmayan üst geçitler. İki günde dikilebilmekle övünülen üst geçitlerin ne kadar görsel kirlilik yarattığının farkında değiller.
  Ayrıca çöp kutusu kullanma konusunda bilinçsiz davranan kent halkı sayesinde çöpler dışarı taşmakta hatta çöpler bilinçli olarak çöp kutusu dışına atılmaktadır. Bu durum, kentin fiziksel görüntüsünü önemli ölçüde bozmaktadır.
  Binaların balkonları artık malzeme depoları ve çamaşır kurutma yeri olarak kullanılması bilinçsizliğin ve eğitimsizliğin örneğidir.
  İnsanlarımız evinin içini en güzel şekilde döşer ama ortak kulanım alanı olarak gördüğü merdiven, diş cephe, balkon ve çatı, sokak, bahçe gibi diğer alanlara önem vermemekte. Oysa o diğer alanları da gün boyu kullanmakta ve orda ki düzensizlik, görsel kirlilik o farkında olmasa da onun ruhsal yapısına olumsuz etki yapmaktadır. 
  Bankalar kendi iç mekanlarını geniş döşeyerek ATM leri dışarı almışlar ve zaten dar olan kaldırımlarda uzun kuyruklar oluşmakta. Bu hem görsel kirlilik hem de yürüme alanını daraltmaktadır. Önceki yıllarda HSCB bankası ile yapı kredi bankasının ATM leri bankanın kapalı bölümündeydi, bankamatik kartı ile girilebiliyordu, en kısa sürede buna çözüm getirilmeli.
   Görsel kirliliğin oluşum sebepleri içinde en çok rastlanılan nedenlerden birisi, daha önceden farklı kullanımlar için planlanmış alanların başka kullanımlara verilmesidir. Dolayısıyla mekanın bu plan dışı değişikliği görsel açıdan bir takım olumsuzluklara yol açmaktadır.
  İnsanlar içinde bulundukları kentsel mekanla bir bütündür ve sürekli etkileşim içindedir. Dolayısıyla içinde yaşadığı kent ve kentsel mekanın sosyoekonomik ve fiziksel oluşumunda insanların etkisi çok fazladır. Kentsel mekanların oluşumu, formu, biçimlenmesi o mekan içerisinde yaşayan insanların kültürleri ve bilgi birikimleri ile yakından ilişkilidir.
  Eğitim ve bilinç yoksunluğu kentlerde görsel kirlenmenin oluşmasındaki en büyük etkenlerden birisidir. Halkın bu konuda duyarsız olmasındaki sebep de bu kültür ve bilgi birikimi eksikliğidir.
  Yerel yönetimlerin birçoğunun bu konu üzerinde durmamasının nedeni de bu eğitim ve bilinç yoksunluğuna bağlıdır.
  Yerel yönetimler çoğunlukla yapılacak işlerin başında altyapı ve servis hizmetlerini görmektedirler. Dolayısıyla görsel kirlilik yaratan oluşumları birazda halkın bu konu üzerinde yeteri kadar bilgi sahibi olmamasından faydalanarak görmezlikten gelmektedirler. Ayrıca yerel yönetimlerin gelir yetersizliği ve görsel kirliliği bir lüks olarak görmesi de bu konunun geri plana itilmesine sebep olmaktadır
  Kararların yanlış alınma safhası genellikle planlama aşamasında olmaktadır. Bunun sonucu olarak ise ortaya geri dönüşü olmayan düzensiz oluşumlar çıkmaktadır. Planlamanın düzgün olabilmesi ise plancının deneyimli olmasına ve planlamanın geniş çerçevede düşünülerek yapılmasına bağlıdır.
  Sonuç olarak, uzun sokağın tabelalarının duvarlara paralel asılması, kaldırımın kaldırılması ile sokağın eni aynı olmasına rağmen geniş ve ferah görünüme kavuşmuştur.fakat sadece tabelalarla iş bitmiyor duvardaki telefon telleri,klimalar a da çözüm getirilmeli. Şimdi buradan çıktığımızda şöyle bir etrafımıza bakarsak burada anlatılanların ne kadar doğru, ne kadar düzensiz ve rahatsız edici olduğunu göreceğiz.

Türk Çevre Mevzuatı incelendiği zaman toprak, su, gürültü, hava ve katı atıklar ile ilgili yönetmeliklerin bulunduğu fakat yukarıda bahsettiğimiz uygulamaların neden olduğu görsel kirlilik ile ilgili bir kanun ya da yönetmeliğe rastlanılmadığı görülmektedir. Ancak Konya Büyükşehir Belediyesinin 1580 sayılı Belediye Kanunu, 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu, 2918 sayılı karayolları Trafik kanunu, 3030 sayılı Büyükşehir Belediyelerinin Yönetimi Hakkındaki Kanun, 3194 sayılı İmar Kanunu, 2872 sayılı Çevre Kanunu, 2863- 3386 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanun ve bu kanunlarla ilgili uygulama yönetmelikleri ve diğer ilgili mevzuat hükümleri ile, Büyükşehir ve ilçe Belediyelerin yetki, görev ve sorumluluklarını belirleyen hükümleri doğrultusunda hazırlanan ‘Şehir Estetiği, Reklam, Tanıtım ve Tabela Yönetmeliği’ bulunmaktadır.

SONUÇ VE ÖNERİLER
Mevcut çevre sorunlarını ortadan kaldırmak, azaltmak ve bundan sonra oluşabilecek sorunlara karşı daha etkili önlemler alabilmek için sorunların kaynaklarının ve sonuçlarının çok iyi bilinmesi gerekir.
*Gerekli yaptırımların yapılabilmesi ve görsel kirliliğin önlenmesi amacıyla Türk
Çevre Mevzuatı kapsamında “Görsel Kirlilik Yönetmeliği” çıkarılmalıdır.
*Yeni kurulan yerleşim alanları içerisinde yapılaşmaya paralel olarak belirlenen ölçüler içinde yeşil alanlar da nicelik ve nitelik yönünden standartlara uygun olarak kurulmalıdır.
*Hava kirliliğinin yoğun olduğu bölgelerde çok katlı bina yapımına sınırlama getirilmelidir.
*Dikey, yanlış ve çarpık yapılaşmanın önüne geçilmeli, kentleşme sürecinde izlenecek politikalarda ekolojik değerlere, çevre koruyucu ve geliştirici tedbirlere önem verilmelidir.
* Görsel uyumsuzluk ve kirliliğin yoğunlaştığı bölgelerin tespiti ve bu bölgedeki işyeri sahiplerinin bu konuda bilgilendirilmesi ve bilinçlendirilmesi, kirlilik yaratan unsurların ortadan kaldırılması için müdahale ve iyileştirme politikalarının üretilmesi,
* Kentsel mekanlara, bina cephelerine tüketiciye hitap edecek olası her ortama konacak olan reklam panoları ile ilgili konacağı yer ve malzemesi dahil, detay içeren kısıtlayıcı ve yönlendirici standartlar uygulanması,
* Kirliliği yaratan kaynakların ortadan kaldırılması için, müdahale ve iyileştirme politikalarının üretilmesi, planlı müdahaleler ile yönetmeliğe aykırı ticari tabela uygulamalarının standartlara uygun hale getirilip denetim altında alınması,
•*Gerek bina cephelerinde, gerekse sokak cephelerinde kullanılan tüm öğelerin denetimleri,
* Cephelere asılan tabela ve reklam panolarının yoğunluğu nedeniyle algılanamayan bina cephelerinin yeni Trabzon l İmar Yönetmeliği ilgili maddeleri gereğince binanın yapılan projesine uygun olarak kullanılması, izinsiz olarak eklenti vs. yapılmaması, ticari reklam tabelası ve diğer eklentiler için teknik ve görsel standartların uygulanması ve denetlenmesi,
* Kirli görünüm arz eden bakımsız bina cephelerinin İmar Kanunu ve Çıkarılacak Yeni Trabzon İmar Yönetmeliğinin ilgili maddelerine istinaden temizlenmesi ve yenilenmesi,
*Eletrik ve telefon tellerinin yeraltına alınması.
* Üst geçit deği alt geçitlerin yapılması.
*Kavşak ve üst geçitlerin beton yığınlarının yeşil sarmaşıklarla kapatılması.
*Boş duvarların sanatsal resimlerle kapatılması.
*Direklerin çiçek sepetleri ile süslenmesi İstanbul bebek sahilindeki örnek gibi.
*Tarihi evler ve surların üstüne bez afişleri asılmaması.
*Kent estetiği kurulunun oluşturulması, belediye başkan yardımcılarından biri ve vali yardımcılarından birinin sanat bakışı olan kişilerden olması. kentte yaşayan sanatçılar ve sanat derneklerinin temsilcilerinin kent estetiği kurulunda yer verilmesi.
*kent bir tablo gibidir, kompozisyonda objeler yerli yerinde, renkler uyumlu olmalıdır.
Yapılan tespitlere bağlı olarak bina cepheleriyle ilgili tasarım önerileri getirilmelidir. Bu tasarım önerileri, tabela büyüklüğü, tabelada kullanılan malzeme ve renk, tabela uygulama yeri, bina rengi, tente renkleri vb. detayları kapsamalıdır. Hedefler doğrultusunda yapılacak uygulamalarda bina cepheleri uyumsuz ve çirkin eklentilerden (tabela, klima, kablo, anten vb.) arındırılacak ve bakımsız bina cepheleri yenilenmelidir. Binaların mülk sahiplerine ve kiracılarına tebligatlar yapılmalı ve kendi binalarıyla ilgili alınan kararlar ve öneriler kendilerine iletilmeli, istenildiği takdirde bina renkleri ve tabela düzenlerine onlarla birlikte karar verilmelidir.

  • Yorumlar 18
  • Facebook Yorumları 0
    UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
    Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.
    Yazarın Diğer Yazıları
    ÜYE İŞLEMLERİ
    Tüm Hakları Saklıdır © 2000 Pazar 53 | İzinsiz ve kaynak gösterilmeden yayınlanamaz.
    Tel : 0 532 474 76 40